नेपाली हिन्दू समाजमा पौष शुक्ल पूर्णिमादेखि माघ शुक्ल पूर्णिमासम्म एक महिना चल्ने श्री स्वस्थानी माताको व्रत र कथा वाचनको विशेष महत्त्व छ। यो व्रत बस्नाले सुख, शान्ति, सन्तान प्राप्ति, रोग नाश, दाम्पत्य मिलाप, पारिवारिक मिलाप, समृद्धि र मनोकांक्षा पूरा हुने तथा परिवारमा कल्याण हुने धार्मिक विश्वास छ।

पण्डितद्वारा यज्ञ मण्डप तयार गरी दीप, कलश, गणेश र चतुर्वेद सहित स्वस्थानी माताको विधिवत पूजा गरी स्वस्थानी व्रतकथा पाठ गरेर आरम्भ गर्नु

• देवीको दैनिक आराधना: स्वस्थानी मातालाई चन्दन, सिन्दूर, फूल र अक्षता चढाउनुहोस्। धूप, दीप र कपुर बालेर दैनिक रूपमा फलफूल वा चोखो नैवेद्य (भोग) अर्पण गर्नुहोस्।
• स्वस्थानी व्रत कथा वाचन: पूजा सम्पन्न गरेपछि परिवारका सबै सदस्यहरू एक ठाउँमा जम्मा भई श्रद्धापूर्वक श्री स्वस्थानी व्रत कथाको दैनिक एक-एक अध्याय पढ्ने वा सुन्ने। कथा समाप्त भएपछि आरती गर्ने र सबैलाई प्रसाद बाँड्ने।

आहार र दैनिक नियम (एक महिनासम्म)

1. व्रत बस्ने व्यक्तिले दिनको एक पटक मात्र चोखो भोजन (सात्विक भोजन) गर्नुपर्छ।
2. भोजनमा नुन, तेल, लसुन, प्याज, माछा-मासु र हिङ् जस्ता कुराहरू पूर्ण रूपमा निषेध गरिन्छ। धेरैजसोले दूध, घिउ, चामलको भात वा फलाहार मात्र ग्रहण गर्छन्।
3. जमिनमा चटाई वा गुन्द्री ओछ्याएर सुत्ने (खाटमा नसुत्ने) र ब्रह्मचर्यको पालन गर्ने।

माघ शुक्ल पूर्णिमा (उद्यापन वा साङ्गे विधि)
एक महिना पुगेपछि माघ शुक्ल पूर्णिमाका दिन व्रतको विशेष समापन (साङ्गे) गरिन्छ। यो दिन स्वस्थानी व्रतको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण दिन हो।

• १०८ को सङ्ख्या: यस दिन माता स्वस्थानीलाई १०८ को सङ्ख्यामा सामग्रीहरू चढाउने विशेष नियम छ। जस्तै: १०८ थान रोटी (सेल वा पुरी), १०८ वटा अक्षता, १०८ वटा जनै, १०८ वटा सुपारी, १०८ वटा बत्ती र १०८ प्रकारका फूल वा फलफूल।
• अर्घ्य र विसर्जन: पूजा सकिएपछि मातालाई अर्घ्य दिइन्छ र स्थापना गरिएको कलशको जल घरभरि छर्किइन्छ।

प्रसाद वितरणको विशेष नियम (अति महत्त्वपूर्ण)
साङ्गेको दिन पूजा गरिएका १०८ वटा रोटी र फलफूलहरूमध्ये:

1. ८ वटा रोटी र फलफूल आफ्ना श्रीमान् (पति) लाई दिने।
2. पति नभए छोरालाई दिने, छोरा पनि नभए मीत छोरालाई दिने।
3. मीत छोरा पनि नभए आफ्नो मनोकांक्षा पूरा होस् भनी नदी वा पवित्र जलाशयमा सेलाउने (विसर्जन गर्ने) चलन छ।
4. बाँकी रहेका १०० वटा रोटी र प्रसाद व्रतालु आफैले र परिवारका अन्य सदस्य तथा बुढापाकाहरूलाई बाँडेर ग्रहण गर्नुपर्छ।
5. विशेष टिप: यदि एक महिनासम्म निराहार वा फलाहार गरेर व्रत बस्न स्वास्थ्यका कारण सम्भव छैन भने, पौष पूर्णिमा र माघ पूर्णिमाका दिन मात्र विशेष व्रत बसी बाँकी दिनहरूमा कथा मात्र श्रवण गर्दा पनि स्वस्थानी माताको कृपा प्राप्त हुनेछ।